Istoričari generalno imaju podeljena mišljenja kada se radi o pisanju biografija. Najveći broj istoričara se toga kloni, a profesori u svim akademskim zajednicama uglavnom odvraćaju doktorante od pisanja disertacije koja bi se mogla označiti kao biografija. Argumenti koji se iznose protiv pisanja biografija su brojni, i kreću se od toga da su događaji “veći” od individua, pa do jednostavnog etiketiranja biografija kao manje vrednog žanra unutar nauke. Sa druge strane, većina istoričara čita biografije i priznaje ih kao vredan deo istorijske nauke.

Problemi koji se javljaju su pak mnogo veći od ovoga, i tiču se teorijskih pitanja. Ta pitanja najčešće kruže oko (ne)mogućnosti analiziranja pozicije konkretne individue u društvu, kao i određivanja međusobne interakcije između delatnog pojedinca i društvenih struktura. Ništa manji, problemi postoje kod pokušaja osvetljavanja “psihičkih osobina” individue, bez obzira iz koje paradigme se pristupa. Ovo su samo neki koji mi trenutno padaju na pamet.

Sam žanr pisanja biografija je dosta star, bez obzira da li za početak istorijske nauke uzimamo 19. vek ili ranija vremena. Zajedno sa menjanjem svih društvenih nauka, menjao se i način pisanja biografija. Možda upravo kriza žanra koja je postojala u drugoj polovini 20. veka, treba da zahvali načinu na koji je korišćena u rankeovskoj paradigmi. Pisanje “velikih” biografija bez razrađene društvene teorije i metodologije, danas je u razvijenim akademskim zajednicama stvar prošlosti. Istoričari su shvatili da ne postoje “činjenice koje same govore”, da pojedinci ne žive na zasebnim planetama u odnosu na druge pojedince... Čak se može reći da je pisanje biografija opet u modi početkom 21. veka. Pravi primer za to je poslednji broj verovatno najpoznatijeg istorijskog časopisa American Historical Review, koji je u potpunosti posvećen biografiji. To je svojevrstan poziv novom promišljanju i korišćenju mogućnosti koje biografije sa sobom nose.

Istoričari kada pišu biografije, uglavnom ne pišu životopis pojedinca od kolevke do groba, već se centriraju na jedan fenomen za koji je taj pojedinac bio značajan. Već iz ove rečenice se može uočiti teoretski problem odnosa pojedinca i društva. Pojedinac ne živi u vakuumu van društva, i u potpunosti je društvena činjenica; sa druge strane, društvo bez pojedinaca ne postoji. Tako će istoričari često pokušavati da otkriju kako se konstruiše rod, rasa, klasa, etnička pripadnost, seksualna orijentacija i drugi identiteti pojedinca, u interakciji sa društvom. Kroz individuu, istoričari mogu objasniti određene procese, baš tako što se fokusiraju na jednog pojedinca i njegovo snalaženje u društvu.

Kada se biografije pišu, one su uglavnom o “velikim ljudima”, najčešće političarima. Ipak, mišljenja sam da biografije “malih ljudi” (ovo koristim samo kao metaforu, “veliki” i “mali” ljudi ne postoje) pružaju ogromne mogućnosti. Na primer, analiza neke konkretne žene X, iz niže srednje klase (neću ovom prilikom problematizovati korišćenje klase kao analitičke kategorije) nam može osvetliti konstruisanje njenih najrazličitijih identiteta. Naravno, isto to možemo uraditi i sa političarem na vlasti, ali je pitanje šta nam je cilj istraživanja.

Nema nikakvog razloga da smatramo da je pisanje biografije manje relevantan način iznošenja rezultata istraživanja od bilo kojeg drugog. Mane koje postoje, nalaze se i u svim drugim načinima pisanja. U istorijskoj nauci (kao i svakoj drugoj društvenoj nauci) mora da postoji pluralnost mogućnosti i pristupa. Sumnjam da postoje više relevantne teme od drugih, isto tako problematično je reći da postoje više relevantni načini prezentovanja rezultata. Ono što je bitno jeste da biografije budu u toku sa savremenim društvenim teorijama, i da ih primenjuju u svoje analize. Upravo zanemarivanje ovog žanra duže od pola veka, otvara nove mogućnosti. Nova teoretska razmišljanja i metodološka rešenja mogu ovaj pravac postaviti u žižu interesovanja istorijske nauke, o čemu junski broj American Historical Review najbolje svedoči.